Beschaving
(Het chimpansee-syndroom)

Scenario: Richard Marazano Tekeningen Jean-Michel Ponzio Uitgeverij: Dargaud

Ik kreeg deze trilogie onlangs in handen van een attente collega en las de drie delen in één adem uit. Hoewel sciencefictionstrips doorgaans niet mijn favoriete genre zijn, was ik hier meteen verkocht door het intrigerende uitgangspunt: in 2035 stort de capsule van Apollo 11 neer in de Indische Oceaan — alsof ze nooit eerder is teruggekeerd.

Tot ieders verbijstering blijken Neil Armstrong en Buzz Aldrin ongedeerd te zijn. Voor hen is er geen tijd verstreken. Wanneer ze vernemen dat ze volgens de officiële geschiedenis al in 1969 veilig zijn geland, reageren ze agressief en ontredderd. De scenarist verbindt dit met het zogenaamde chimpansee-syndroom: dit is eigenlijk een chromosomale afwijking zoals down, maar destijds werd dit syndroom ook in verband gebracht met apen die aan ruimte-experimenten deelnamen. Door hun intelligentie beseften ze dat ze proefobject waren, maar hun onvermogen om aan hun situatie te ontsnappen sloeg om in agressie.
Het is een fascinerende invalshoek die het mysterie meteen psychologische diepgang geeft.

Centraal staat Hélène Freeman, een uitstekend getrainde astronaute die zich voorbereidt op een Marsmissie. Wanneer die missie wordt uitgesteld, wordt ze opgenomen in het team dat de opdracht heeft om op de maan te onderzoeken wat er tijdens de oorspronkelijke maanreis van Apollo 11 mogelijk is misgelopen. Haar zoektocht vormt de ruggengraat van het verhaal.

Tegelijk loopt een intiemer conflict als rode draad door de trilogie. Hélènes dochter Sofia voelt zich in de steek gelaten door een moeder die haar roeping boven haar gezin plaatst. Sofia verlangt naar een gewone moeder-dochterrelatie, maar terwijl Hélène zich vastbijt in haar missie, blijft Sofia achter bij Robbie, een NASA-collega en vertrouweling van de familie. De spanning tussen plicht en moederschap geeft het kosmische avontuur een verrassend menselijke kern.

Op de maan wordt een historische Russische boodschap ontdekt die suggereert dat de sleutel tot het mysterie op Mars ligt. Uiteindelijk zet Hélène met haar team koers naar de rode planeet. Ondertussen loopt Sofia van huis weg en onderneemt Robbie wanhopige pogingen om haar terug te vinden — een aardse tegenhanger van de kosmische zoektocht.

Op Mars treffen de astronauten een Russische basis aan die eveneens dateert uit de periode van de eerste Amerikaanse maanlanding. Tot hun verbazing ontmoeten ze er kosmonauten die geen dag ouder lijken te zijn geworden. De relativiteit van tijd — een klassiek sciencefictionthema — wordt hier doordacht en meeslepend ingezet. Net als in andere ruimteverhalen grijpen de personages naar kunstmatige slaap om onmetelijke afstanden te overbruggen.
Onwillekeurig moest ik denken aan die andere verbluffende SF-Trilogie van eind jaren 80 : de Eeuwige Oorlog van Joe Haldeman waarin tijdsverschillen het leven van ruimtevaarders evenzeer ontwrichten.

Wanneer bij de terugreis blijkt dat de aarde onvindbaar is, rest de bemanning niets anders dan opnieuw in kunstmatige slaap te gaan. Ze ontwaken vastgehecht aan een immens, verlaten ruimteschip. De ontknoping van deze trilogie is zowel verrassend als ontroerend en tilt het verhaal boven het louter spectaculaire uit.

Hoewel de reeks al dateert van 2007–2009, heeft ze niets aan kracht ingeboet. In zijn voorwoord benadrukt Xavier Dorison dat dit geen verhaal is over probleempjes, en oppervlakkige feiten.

Het is een schitterende sciencefictiontrilogie geworden in de trant van 'uur U'. Een 'wat-als' – verhaal waarin Scenarist Richard Marazano en tekenaar Jean-Michel Ponzio overtuigend hun talenten tonen. Dat Ponzio zich bijzonder goed thuis voelt in het ruimtedecor, bewijst hij trouwens ook binnen Jour J, meer bepaald in de trilogie Lune Rouge (Rode Maan), die vooralsnog enkel in het Frans verscheen. Afwachten of die ooit vertaald geraakt.

Kortom: misschien zijn deze albums niet meer piepjong, maar wie ze nog ergens kan vinden — in de stripwinkel of in de bibliotheek — moet niet twijfelen. Dit is sciencefiction van de bovenste plank.

Pjotr – 02/2026